← AVG, dossiers en professionaliteit

AVG voor coaches: zo bewaar je cliëntgegevens veilig

Mark · · 10 min lezen

De AVG geldt ook voor de coach die alleen werkt. Zodra je namen, mailadressen of gespreksverslagen van cliënten bewaart, verwerk je persoonsgegevens en ben jij verantwoordelijk. Hieronder lees je per onderdeel wat dat betekent, en onderaan staat een checklist die je in een middag afwerkt.

Dit artikel is uitleg, geen persoonlijk juridisch advies. Twijfel je over jouw situatie, laat dan een jurist of privacyadviseur meekijken.

Geldt de AVG ook voor een zelfstandige coach?

Ja. De AVG maakt geen uitzondering voor eenmanszaken. Jij bepaalt waarom en hoe je cliëntgegevens gebruikt, dus jij bent de verwerkingsverantwoordelijke.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) houdt toezicht. Zij verwacht dat je kunt laten zien hoe je met gegevens omgaat. Een afspraak in je hoofd telt niet; je legt het vast.

Ook je beroepscode vraagt erom. De ethische code die NOBCO hanteert zegt dat coaches alle data van hun werk met cliënten zo bewaren en verwijderen dat vertrouwelijkheid, veiligheid en privacy gewaarborgd zijn, en dat ze voldoen aan de privacyregels van hun land.

Welke cliëntgegevens zijn extra gevoelig?

Naam, adres, telefoonnummer en mailadres zijn gewone persoonsgegevens. Daar gelden de basisregels voor.

In een coachgesprek komt al snel meer op tafel. Een cliënt vertelt over slaapproblemen, een burn-out, medicijnen of een diagnose. Dat zijn gegevens over gezondheid, en die vallen onder de bijzondere persoonsgegevens.

Voor bijzondere persoonsgegevens geldt een verbod, tenzij je aan strenge eisen voldoet. Een gewone grondslag is dan niet genoeg. De AVG noemt een aantal uitzonderingen; voor een coach is uitdrukkelijke toestemming van de cliënt meestal de route die past.

In de praktijk betekent dat:

  • Vraag bij de intake schriftelijk toestemming om gezondheidsinformatie vast te leggen, en leg uit waarvoor.
  • Schrijf alleen op wat je nodig hebt voor de begeleiding. "Cliënt slaapt slecht sinds reorganisatie" is genoeg; een volledige medische voorgeschiedenis niet.
  • Bewaar die informatie op een plek waar alleen jij bij kunt.

Op welke grondslag mag je cliëntgegevens gebruiken?

De AVG kent zes grondslagen. Voor een coachpraktijk zijn er drie die je vaak gebruikt:

Wat je doet Grondslag
Afspraken plannen, sessies geven, contact houden Uitvoering van de overeenkomst met de cliënt
Facturen maken en je administratie bewaren Wettelijke verplichting
Gezondheidsinformatie vastleggen Uitdrukkelijke toestemming van de cliënt
Een nieuwsbrief sturen Toestemming

Elk doel heeft een eigen grondslag nodig. Wil je het mailadres van een cliënt later voor je nieuwsbrief gebruiken, dan moet je opnieuw kijken of dat mag. "Omdat het handig is" is volgens de AP geen grondslag.

Heb je een verwerkingsregister nodig?

Waarschijnlijk wel. Organisaties met minder dan 250 medewerkers hoeven in een aantal gevallen geen register bij te houden. De AP schrijft dat kleine zorgverleners in de meeste gevallen toch verplicht zijn, omdat zij structureel gegevens over gezondheid verwerken.

Voor een coach die dossiers bijhoudt met gezondheidsinformatie geldt dezelfde redenering. Zelfs als je twijfelt: een register is een overzicht van één A4, en het is precies het document dat je nodig hebt als de AP of een cliënt vraagt hoe je met gegevens omgaat.

Zet per verwerking in je register:

  • Het doel (bijvoorbeeld: cliëntdossier bijhouden)
  • Welke gegevens (NAW, contactgegevens, sessieverslagen, gezondheidsinformatie)
  • Van wie (cliënten, opdrachtgevers)
  • De grondslag
  • Wie er nog meer bij kan (je software, je boekhouder)
  • Hoe lang je het bewaart
  • Hoe je het beveiligt

Wat zet je in je privacyverklaring?

Cliënten hebben recht op informatie. Dat regel je met een privacyverklaring op je website, waar je bij de intake naar verwijst.

Volgens de AP vertel je daarin in elk geval:

  • Wie je bent en hoe ze je bereiken
  • Voor welke doelen je gegevens gebruikt, en op welke grondslag
  • Met wie je gegevens deelt (categorieën zijn genoeg, zoals "mijn boekhouder" of "de software waarin ik dossiers bijhoud")
  • Hoe lang je gegevens bewaart, of hoe je die termijn bepaalt
  • Welke rechten de cliënt heeft
  • Dat de cliënt een gegeven toestemming altijd kan intrekken
  • Dat de cliënt een klacht kan indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens

Houd de taal gewoon. Een cliënt moet in twee minuten snappen wat je met zijn verhaal doet.

Met wie sluit je een verwerkersovereenkomst?

Een verwerker is een partij die gegevens voor jou verwerkt, in jouw opdracht. Denk aan je praktijksoftware, je mailprovider, je cloudopslag, je videobelplatform en je boekhouder als die cliëntgegevens ziet.

Met elke verwerker sluit je een verwerkersovereenkomst. De AP zegt dat die in elk geval vastlegt:

  • Wat de verwerker wel en niet met de gegevens mag doen
  • Hoe jij de rechten van cliënten kunt blijven waarmaken
  • Wat er gebeurt bij een datalek, en wie wie wanneer informeert

Grote leveranciers hebben vaak een standaardovereenkomst die je in je account accepteert of downloadt. Bewaar een kopie bij je register. Werk je met WhatsApp of Zoom, lees dan ook Mag je als coach via WhatsApp en Zoom werken?

Elke losse tool is een verwerker meer. In Coaching Companion heb ik agenda, dossiers, facturen, videobellen en klantportaal daarom in één pakket gezet: voor dat deel heb je één verwerkersovereenkomst in plaats van een per tool. Je mailprovider en je boekhouder blijven aparte verwerkers.

Coaching CompanionAgendaCliëntenFinancieelContentCliënt ADossierSessiesFacturenBerichtenContent
Vereenvoudigde schets van Coaching Companion.

Hoe beveilig je cliëntgegevens als zzp'er?

De AVG geeft geen lijstje met verplichte maatregelen. Je kiest zelf wat past bij hoe gevoelig je gegevens zijn. Bij gesprekken over gezondheid en privéleven ligt de lat hoog.

De AP noemt tweestapsverificatie (multifactorauthenticatie) als een van de maatregelen: inloggen met iets wat je weet, zoals een wachtwoord, plus iets wat je hebt, zoals een code op je telefoon. Twee wachtwoorden tellen niet als twee factoren.

Voor een coachpraktijk komt het meestal neer op dit:

  • Tweestapsverificatie aan op je mail, je praktijksoftware en je cloudopslag
  • Een wachtwoordmanager, en geen gedeelde wachtwoorden
  • Een vergrendelscherm met pincode op je laptop en telefoon
  • Geen cliëntdossiers in je persoonlijke downloads- of WhatsApp-map
  • Papieren aantekeningen in een afgesloten kast, of na verwerking vernietigen
  • Software en apps bijwerken als er een update is

Wat doe je bij een datalek?

Een datalek is meer dan een hack. Een mail met een sessieverslag naar de verkeerde cliënt, een gestolen laptop zonder schermvergrendeling of een gedeelde map die openstaat: allemaal datalekken.

De regels volgens de AP:

  1. Registreer elk datalek in je eigen datalekregister: wat er gebeurde, wat de gevolgen zijn en wat je hebt gedaan. Dit geldt ook voor lekken die je niet hoeft te melden.
  2. Meld binnen 72 uur bij de AP als het lek een risico vormt voor de mensen om wie het gaat. De 72 uur gaan lopen zodra je redelijk zeker weet dat er een lek is.
  3. Informeer de cliënt zonder onnodige vertraging als het lek waarschijnlijk nadelig voor hem is.

Bij gezondheidsinformatie is de kans groot dat een lek gevolgen heeft voor de cliënt. Twijfel je, behandel het dan als meldplichtig en zoek het binnen die 72 uur uit.

Welke rechten hebben je cliënten?

Een cliënt mag je vragen wat je over hem hebt vastgelegd. Hij mag ook vragen om correctie, verwijdering of het meenemen van zijn gegevens. De AVG noemt verder het recht van bezwaar en het recht op beperking van de verwerking.

Op een verzoek reageer je binnen een maand. Bij een ingewikkeld verzoek mag je twee maanden verlengen, als je dat binnen de eerste maand laat weten met de reden erbij. Inzage is gratis.

Het helpt als je sessieverslagen zo schrijft dat je ze zonder schaamte aan de cliënt kunt laten lezen. Feitelijk, zonder oordelen over anderen, en zonder gegevens van derden die de cliënt niet zelf heeft gegeven. Hoe je dat opbouwt, lees je in SOAP-verslagen schrijven: uitleg + voorbeeld.

Hoe lang mag je een coachingsdossier bewaren?

De AVG noemt geen vast aantal jaren. Je bewaart gegevens niet langer dan nodig voor het doel. Andere wetten en je beroepscode kunnen wel een termijn geven, zoals de fiscale bewaarplicht van 7 jaar voor je administratie en, voor wie onder de WGBO valt, 20 jaar voor het dossier.

Welke termijn voor jou geldt, hangt af van wat voor werk je doet. Dat werk ik uit in Bewaartermijn van een coachingsdossier: wat zegt de wet?

AVG-checklist voor coaches

Kopieer deze lijst en vink af wat je al geregeld hebt. Wat open blijft, is je werklijst.

Acht onderdelen en je praktijk voldoet aan de AVG1Verwerkingsregisterdoel, gegevens, grondslag, bewaartermijn2Privacyverklaringin gewone taal, verwijs ernaar bij de intake3Verwerkersovereenkomstenmet elke tool die cliëntgegevens ziet4Gezondheidsinformatieuitdrukkelijke toestemming, alleen wat nodig is5Beveiligingtweestapsverificatie, wachtwoordmanager, pincode6Datalekkenregistreer elk lek, meld binnen 72 uur bij de AP7Rechten van cliëntenreageer binnen een maand, inzage is gratis8Bewaren en opruimeneen bewaartermijn per soort gegevens
AVG voor coaches · 8 onderdelen
De acht onderdelen van de checklist op een rij. Datalekken springt eruit, omdat daar een harde termijn van 72 uur aan vastzit.

Overzicht en documenten

  • Ik heb een verwerkingsregister met per verwerking doel, gegevens, grondslag, ontvangers, bewaartermijn en beveiliging
  • Ik heb een privacyverklaring op mijn website, in gewone taal
  • Ik verwijs bij de intake naar mijn privacyverklaring
  • Ik heb een datalekregister (een simpele tabel is genoeg)

Verwerkers

  • Ik heb een lijst van alle tools die cliëntgegevens zien: praktijksoftware, mail, agenda, videobellen, opslag, boekhouding
  • Met elke tool op die lijst heb ik een verwerkersovereenkomst, en die staat bij mijn register
  • Ik gebruik niet meer tools voor cliëntgegevens dan nodig: elke tool is een extra verwerker en een extra plek om te beveiligen

Gezondheidsinformatie

  • Ik vraag uitdrukkelijke, schriftelijke toestemming om gezondheidsinformatie vast te leggen
  • Ik leg alleen vast wat ik nodig heb voor de begeleiding
  • Mijn intakeformulier vraagt niet meer dan nodig

Beveiliging

  • Tweestapsverificatie staat aan op mail, praktijksoftware en opslag
  • Ik gebruik een wachtwoordmanager
  • Laptop en telefoon hebben een vergrendelscherm met pincode
  • Cliëntgegevens staan niet in WhatsApp, persoonlijke mappen of losse USB-sticks
  • Papieren aantekeningen liggen achter slot of worden vernietigd

Datalekken

  • Ik weet dat ik binnen 72 uur na ontdekking moet melden bij de AP als het lek een risico vormt
  • Ik weet waar ik een datalek meld
  • Ik registreer elk lek, ook als ik het niet meld

Rechten van cliënten

  • Ik kan een dossier binnen een maand leveren als een cliënt om inzage vraagt
  • Ik weet hoe ik gegevens corrigeer of verwijder op verzoek
  • Mijn verslagen zijn zo geschreven dat de cliënt ze mag lezen

Bewaren en opruimen

  • Ik heb per soort gegevens een bewaartermijn vastgelegd
  • Ik ruim minstens één keer per jaar dossiers op waarvan de termijn voorbij is

Zelf bijhouden of in één pakket?

De checklist werk je af met welke software ook. Wat verschilt, is hoeveel plekken je moet nalopen.

Zelf, met losse tools In Coaching Companion
Verwerkersovereenkomsten Een per tool: agenda, videobellen, opslag, formulieren Eén voor agenda, dossiers, facturen, videobellen en klantportaal
Sessieverslagen In Word-bestanden of een notitie-app In het dossier van de cliënt
Intake en toestemming Als bijlage per mail heen en terug Ingevuld en digitaal ondertekend in het klantportaal
Inzageverzoek Zoeken in mail, mappen en chats Het dossier staat op één plek

Lees ook

Bronnen